Þreyta og svefntruflanir

MS-þreyta

  • Sjúkraþjálfun 

  • Forgangsraða verkefnum og gefa sér hvíldartíma til að spara orku í allt þetta skemmtilega og nauðsynlega í lífinu, lifa heilbrigðu og reglusömu lífi, huga vel að næringu og halda blóðsykri jöfnum  

  • Ýmis hjálpartæki geta komið að gagni við að spara orku 

  • B-12-vítamín 

  • Lyf; t.d. Modiodal (Provigil) eða þunglyndislyf 

 

Svefntruflanir

Rannsókn á yfir 2.300 MS-sjúklingum, sú fjölmennasta hingað til, og sem kynnt var í frétt National MS Society í október 2014, gefur  til kynna að svefntruflanir séu algengar og oft ógreint vandamál hjá MS-fólki. Svefntruflanirnar, þar á meðal svefnleysi, kæfisvefn og fótaóeirð, tengjast þreytu sem er algengt MS-einkenni. Þessi rannsókn sem og niðurstöður annarra svefnrannsókna benda til þess að greining og meðhöndlun svefntruflana geti bætt lífsgæði MS-fólks verulega.  

  

Um 70% þátttakenda sögðust upplifa að minnsta kosti eina svefntruflun. 38% voru með kæfisvefn, 32% með miðlungs til alvarlegt svefnleysi og 37% fundu fyrir fótaóeirð. Aðeins 4% þátttakenda höfðu fengið greiningu og meðferð á kæfisvefni, 11% vegna svefnleysis og 12% vegna fótaóeirðar. Um 30% þátttakenda upplifðu óeðlilega mikla syfju á daginn og yfir 60% þáttakenda tilkynntu um óeðlilega mikla þreytu sem tengdist svefntruflun. 

 

 Nauðsynlegt er að meðhöndla svefntruflanir því þær geta aukið á MS-þreytu sem er eitt af algengustu einkennum í MS. Þreyta getur haft veruleg áhrif á getu einstaklingsins í daglegu lífi og er ein af aðal orsökum þess að MS-fólk hverfur snemma af vinnumarkaði. 

Hægt er að ráða bót á svefnleysi með einföldum aðgerðum og æfingum en ef það dugar ekki til eru til slakandi lyf eða svefnlyf. 

 

Góð ráð við svefntruflunum sem Aðalbjörg Albertsdóttir, fyrrum hjúkrunarfræðingur á tauga- og hæfingasviði Reykjalundar, setti saman 2012 (fengið úr gagnagrunni Up to date, þann 23.5. 2012. Leitarorð var Treatment of insomnia).: 

 

Heilbrigðar svefnvenjur (sleep hygiene)  

  • Sofðu einungis eins mikið og þú þarft til að finnast þú vera hvíldur og farðu svo úr rúminu.  

  • Haltu reglulegu svefnmunstri.  

  • Ekki neyða þig til að fara að sofa.  

  • Þjálfaðu reglulega í minnst 20 mínútur, helst 4-5 tímum fyrir háttatíma.  

  • Forðastu drykki með koffíni eftir hádegi.  

  • Forðastu áfengi fyrir háttinn.  

  • Forðastu reykingar, sérstaklega á kvöldin.  

  • Ekki fara svangur að sofa.  

  • Aðlagaðu umhverfi í svefnherberginu. 

  • Afgreiddu það sem veldur þér áhyggjum fyrir háttatímann. 

 

Taktu stjórnina (Stimulus control therapy rules)  

  • Farðu einungis í háttinn þegar þú ert þreyttur.  

  • Ekki horfa á sjónvarp, lesa, borða eða hafa áhyggjur í rúminu. Rúmið á einungis að vera til að sofa í og stunda kynlíf.  

  • Farðu framúr rúminu ef þér tekst ekki að sofna innan 20 mínútna og farðu í annað herbergi. Ekki fara aftur í rúmið fyrr en þú ert orðinn þreyttur. Endurtaktu þetta eins oft og á þarf að halda alla nóttina.  

  • Stilltu vekjaraklukku á sama tíma alla morgna, líka um helgar.  

  • Ekki leggja þig að degi til. 

 

Lyf: Imovane, kvöldlyf 

 

Hér má fá góð ráð og ábendingar um svefn og svefntruflanir á ensku frá National Sleep Foundation.