Hversu algeng eru hugræn einkenni hjá fólki með MS?

Þrátt fyrir að skerðing á hugrænni færni hrjái ekki alla einstaklinga með MS eru margir sem þurfa að kljást við þann vanda, hvort sem er tímabundið eða varanlega. Rannsóknir hafa sýnt fram á að á milli 45-60% MS-greindra eiga við einhvers konar hugræna erfiðleika að stríða en fyrir meirihluta þessa fólks eru einkennin væg.  

Það getur reynst erfitt að skilja og takast á við jafnvel vægar breytingar á hugrænni færni og getur slíkt valdið áhyggjum. Það hefur þó ekki eingöngu áhrif á einstaklinginn sem er með MS heldur geta fjölskylda og vinir fundið fyrir reiði og vonbrigðum og orðið áhyggjufullir og hræddir. Hugræn einkenni geta orsakað streitu og álag, bæði á vinnustað og á heimilinu. Að afla sér þekkingar um mögulegar breytingar á hugrænni færni vegna MS-sjúkdómsins getur auðveldað fólki að takast á við erfiðleikana ef þeir koma upp.

 

Líkt og á við um önnur MS-einkenni eru hugræn einkenni í MS mjög einstaklingsbundin. 

Algengustu einkennin tengjast erfiðleikum með:  

  • Nám og minni  

  • Athygli og einbeitingu  

  • Úrvinnsluhraða 

  • Verkefnalausnir (áætlanagerð, framkvæmd og mat verkefna)  

  • Orðanotkun 

Sjaldgæfari eru einkenni sem tengjast málskilningi og því að tjá sig á skiljanlegan hátt (aphasia), að vinna sjónrænt úr því sem fyrir augu ber (visual perception) og breytingar á fjarlægðarskyni, þ.e. að meta vegalengdir og staðsetningu hluta (spatial skills).   

 

Nám og minni  

Vandamál tengd minni eru m.a. erfiðleikar við að muna nýlega atburði, stefnumót eða verkefni. Einstaklingarnir finna fyrir því að það tekur bæði lengri tíma og meiri orku að muna hluti eða atburði en áður var. Þessa tegund af minnisvanda má kalla upprifjunarvanda. Sem betur fer er oft hægt að læra einfalda minnistækni svo minniserfiðleikarnir hafi ekki veruleg áhrif. Finna má góð ráð hér aftar... 

Yfirleitt er ekki mikið vandamál fyrir fólk með MS að muna það sem það sér eða heyrir og tengt er ákveðnum minningum. Eins gleymist sjaldan það sem hefur lærst, eins og hvernig á að hjóla. Sama má segja um það sem kalla má almenna vitneskju eða að muna atburði aftur í tímann. 

Fólk með MS sem glímir við minnisbreytingar á ekki í erfiðleikum í samskiptum við aðra eða að framkvæma dagleg verkefni. 

 

Athygli, einbeiting og úrvinnsluhraði 

Sumum MS-greindum finnst erfitt að einbeita sér í langan tíma í einu og sumir eiga í erfiðleikum með að muna hvað þeir eru að gera eða segja ef þeir eru truflaðir í miðju verkefni. Það getur líka verið erfiðara fyrir þá að gera fleiri en einn hlut í einu eða taka þátt í samræðum á meðan til dæmis útvarp eða sjónvarp er í gangi.  

Margir lýsa þeirri tilfinningu að þeim finnst þeir ekki bregðast eins hratt við og áður, þ.e. þeir geta gert sömu hluti og áður en það tekur þá lengri tíma og krefst meiri vinnu. Niðurstöður rannsókna benda til þess að vinnsla upplýsinga geti tekið lengri tíma hjá fólki með MS en hjá heilbrigðum einstaklingum. 

 

Að leysa verkefni (áætlanagerð, framkvæmd og mat verkefna)  

Fyrir MS-greindan einstakling getur verið erfitt að skipuleggja og leysa verkefni og þrautir. Hann veit að hann þarf að leysa eitthvað ákveðið verkefni en veit ekki hvernig best er að byrja eða í hvaða röð best sé að hafa hlutina. Þá verður því miður oft þægilegast að sleppa því að vinna verkefnið. Erfiðleikar við að undirbúa, skipuleggja og hafa yfirsýn geta ruglað einstaklinginn og valdið honum streitu sem getur haft neikvæð áhrif á minni og lærdóm.  

 

Orðanotkun  

Fólk með MS getur átt í erfiðleikum með að finna viðeigandi orð þegar á þarf að halda. Þetta getur valdið fólki erfiðleikum í samræðum eða við þátttöku í umræðum þegar lengri tíma tekur að láta í ljós skoðun sína, leita eftir rétta orðinu eða umorða setninguna – og á meðan eru aðrir komnir langt á undan í samræðunum. Þetta getur haft neikvæð áhrif á sjálfsmynd viðkomandi og samskipti hans við annað fólk.   

 

Ef þú átt við hugræna erfiðleika að stríða þýðir það ekki endilega að þú munir upplifa öll þau einkenni sem lýst hefur verið hér að framan. Einkenni og alvarleiki breytinganna er mjög einstaklingsbundinn og þá einnig hvernig og að hve miklu leyti einkennin hafa áhrif á daglegt líf.